Drie oud-studenten bij ‘Sterren op het doek’!

De Klassieke Academie heeft een rijke traditie in het leveren van deelnemers aan het tv-programma ‘Sterren op het doek’. Ook dit seizoen was het weer raak: Ruben Postema, in 2018 afgestudeerd, mocht Adriaan van Dis portretteren. Adriaan de Wolf en Eeke Kuiken, beiden pas dit jaar afgestudeerd, hadden Janny van der Heijden (‘Heel Holland Bakt’) en presentator Paul Witteman als model. Tijd om de drie kunstenaars aan het woord te laten over hun ervaringen.

“Een paar maanden voor mijn afstuderen besloot ik om mijn sociale mediakanalen toch maar eens open te zetten want ik had nog niets van mijn werk online staan. Als ik mijn afstudeerexpositie heb, is het toch handig om wat meer zichtbaar te zijn. Ik weet niet waarom, maar toevallig flitste door mijn hoofd: ‘Zou ik ooit meedoen aan een programma als ‘Sterren op het Doek’?”, vertelt Eeke. “Echt niet, dat zou echt niets voor mij zijn,” was haar conclusie. En toen werd ze ineens benaderd door de redactie of ze interesse had in deelname aan het programma. “Ik dacht wel even, wat moeten zij nou met mij, ik ben net begonnen! Maar ik vond dat ik zo’n kans niet aan mij voorbij kon laten gaan; wat pr betreft kan het leuk zijn én ook voor je persoonlijke ontwikkeling”.
Ruben: “Het is een programma waar ik altijd wel graag naar keek, vooral toen ik zelf ook was begonnen met schilderen. Natuurlijk had ik de fantasie om zelf een keer mee te doen. Toen ik benaderd werd realiseerde ik me dat dit waarschijnlijk ook mijn enige kans zou zijn. Dus ondanks dat ik het onzettend spannend vond, besloot ik het toch te doen.”
“Eigenlijk was er geen twijfel, ik wilde dit al zo lang, zo graag”, zegt Adriaan. “Het was meer een kwestie van: Hoe ga ik dit aan de eindexamencommissie verkopen? Maar na een kort gesprekje met mijn eindexamenbegeleider zat dat wel goed.”

Ruben Postema met zijn portret van Adriaan van Dis

Hoe bereid je je voor en wie is het model?
“Ik zat midden in de eindexamens en had ook niet echt tíjd om mij voor te bereiden. Vanwege de locatie had ik Jaap van Zweden of Iris Hond als gast verwacht. Vooral Van Zweden had ik in gedachten al helemaal dynamisch en woest zwaaiend met een baton in zijn handen op mijn doek staan, geweldig! Toen kwam Paul Witteman binnen; dat was even omschakelen!”, zegt Eeke lachend.
“Mijn medeschilder Erna van Lith had goed geraden dat Adriaan van Dis de gast zou zijn. Ik ken hem natuurlijk wel van tv maar toen ik hem de zaal binnen zag lopen had ik nog wel een klein moment van twijfel of hij het nu was of niet. Ik ben wel erg blij dat ik hem heb mogen schilderen. Het is iemand met een rijke binnenwereld en kwetsbaarheid die hij wat maskeert met een dandy persoonlijkheid. Maar misschien nog wel belangrijker: hij heeft een karakteristiek en expressief gezicht en dat is altijd leuk om te schilderen,” aldus Ruben.
Adriaan: “Ik had al een vermoeden dat het Janny van der Heijden zou zijn, maar in alle eerlijkheid was ik blij geweest met wie dan ook. Ik heb me niet echt voorbereid. Je weet dat het stressen wordt en omdat ik eerder met een deadline heb moeten werken had ik wel het gevoel daar mee om te kunnen gaan.”

De eerste opnamedag: veel wachten, weinig schilderen
Ruben: ”In de uitzending ziet het er allemaal heel soepel en natuurlijk uit maar tijdens de opnames wordt er soms gevraagd of je een tube nogmaals wil uitknijpen, een kleur opnieuw wilt mengen of even aan de kant wilt wachten als een andere kunstenaar een vraag wordt gesteld om zo ruimte te maken voor de cameraman. De omstandigheden waren verre van ideaal: het model zit niet echt stil tijdens het interview en de belichting is vrij vlak. Maar dit was ons van tevoren verteld dus ik had me erbij neergelegd dat de eerste opzet niet fantastisch zou worden. Toch heb ik het heel leuk gevonden omdat ik gelijktijdig naar het interview kon luisteren. Adriaan van Dis is natuurlijk een fantastische verteller.”
Adriaan: “Er is weinig tijd, een bewegend model, drie camera’s op je toeter. Er ging ook van alles mis, maar dat was oké. Ik vond de dag wel leuk: veel wachten, beetje acteren maar vooral lekker je ding doen en genieten!”
Daar had Eeke wat meer moeite mee. “Ik vond het zo ongemakkelijk! Die eerste opnamedag duurt het langst. Dan wordt de intro gedaan en de ontmoeting met de gast, het interview en vindt het fotomoment plaats. Ik had kort daarvoor Adriaan aan de telefoon gehad en die zei: ‘Bereid je maar voor op je beroerdste schets ever’. En daar had hij gelijk in haha!”

Rond halfacht op de ochtend van de onthulling legt Eeke op een parkeerplaats nog de laatste hand aan haar portret van Paul Witteman. Rechts het uiteindelijke resultaat

Het echte werk: het portret in het atelier afmaken onder veel tijdsdruk
Eeke: “Ik had vijftien dagen om het doek te maken. De eerste week heb ik gebruikt om me volledig in Paul te verdiepen: zoveel mogelijk interviews geluisterd, gekeken en gelezen. Ik heb daarna mijn compositie bepaald en mijn intentie was om Paul in een luisterende, ingetogen en tegelijkertijd een onderzoekende en gepassioneerde kritische blik te vangen. In vervoering zoals hij kan zijn als hij naar zijn geliefde klassieke muziek luistert of naar een gast tijdens een interview. Er was natuurlijk ook meer nadruk op gelijkenis: je wilt echt dat hij het is, wat ik normaal minder belangrijk vind. Het was echt doorhalen om het op tijd af te kunnen krijgen. Je hebt geen tijd om even afstand te nemen. Het schilderij is met zijn dikke lagen verf kleddernat naar de onthulling gegaan. ‘s Ochtends vroeg, op de dag van de onthulling, ben ik op een parkeerplaats nog met retoucheervernis in de weer geweest!”
Ruben: “Normaal gesproken zou ik wat langer de tijd hebben genomen om goed referentiemateriaal te verzamelen. We hadden nu maar tien minuten om foto’s te maken. Uiteindelijk heb ik die kunnen combineren om tot een goede compositie te komen. Voor de uitwerking hadden we vier weken de tijd gekregen. In de derde week was ik gelukkig al klaar. Op zich vond ik het juist wel fijn dat we niet al te lang de tijd hebben gekregen, het moet dan gewoon af zijn. Dat geeft mij niet de ruimte om er ook nog eens over te gaan piekeren, het is wat het is.”
Door de coronaomstandigheden had Adriaan geen twee maar drie-en-een-halve week de tijd. “Ik had een strakke planning, elke dag ermee bezig. De eerste dagen heb ik besteed aan onderzoek doen, beeldelementen zoeken en bedenken, compositie, kleurstudies. Ik nam best wat risico met het schilderen van een Delfts blauw bord en een hond. Nog nooit gedaan tot dan toe. Het maken van veel schetsen en studies hielp heel erg. De grootste uitdaging was zorgen dat het werk snel genoeg droogt om gelaagd te kunnen werken. Het schilderen viel samen met de eerste lockdown dus ik zat heerlijk in mijn eigen coconnetje te werken.”

Janny van der Heijden van ‘Heel Holland bakt’ koos het schilderij van Adriaan de Wolf

De dag van de onthulling
Eeke: “De onthulling was voor mij het meest ontspannend. Van die dag heb ik echt genoten. Ik had hard gewerkt en gedaan wat ik kon, de druk was weg en de keuze was geheel aan Paul. Ik ben heel trots dat ik iets heb gedaan waarvan ik nooit had gedacht dat ik het zou durven dus het is een enorme persoonlijke overwinning. Daarom had ik een goed gevoel, ook al werd mijn portret niet uitgekozen. Ik heb er ongelooflijk veel van geleerd op persoonlijk vlak.”
Adriaan vond deze dag juist heel spannend door het vele wachten tussen de opnames door. “Nadat Janny haar keuze bekend had gemaakt was ik even helemaal van mijn á propos, vooral ook door de manier waarop ze reageerde. Dat kwam zo binnen! Ik wist gewoon even niet waar ik het moest zoeken. Ik blijf het heel bijzonder vinden dat het maken van iets dit tot gevolg kan hebben. Gezien alle tijdstress en andere hobbels ben ik erg tevreden met wat ik op het doek heb gezet.”
Ook Ruben was erg verrast dat Adriaan van Dis zijn werk koos: “Hij had niet veel over mijn werk gezegd, in mijn bijzijn althans. Ik dacht dat hij voor het werk van Candace zou kiezen. Ik ben natuurlijk erg blij en vind het een hele eer. Zeker net nadat ik een werk gemaakt heb, vind ik het moeilijk om te bepalen wat ik er zelf van vind. Nu er enige tijd voorbij is gegaan kan ik zeggen dat ik wel tevreden ben.”

De uitzending en de reacties
Eeke: “Ik vond het super spannend wat ik terug zou gaan zien. Mijn uitzending was de een-na-laatste van het seizoen dus het was een lange spanningsboog. Ik had het leuk gevonden als er iets meer te zien was geweest over hoe wij tot ons werk komen, over de keuzes die je maakt. Maar het was een intense, bijzondere ervaring en ik heb er enorm veel van geleerd. En na de uitzending heb ik ontzettend veel mooie en lieve berichten gekregen en ik ben nog bezig met iedereen te antwoorden!”
Ook Ruben heeft geen spijt van zijn deelname: “Ik heb erg veel leuke reactie gekregen, ook word ik vaak herkend door klanten in de winkel (Van Beek Art Supplies) waar ik werk. Eind volgend jaar mag ik samen met de andere twee deelnemers Candace Charlton en Erna van Lith exposeren bij Galerie Wiek XX in Bad Nieuweschans.”
“Het kijken van de uitzending was een groot feest. Mijn vrienden en familie waren allemaal op afstand aan het meekijken,” vertelt Adriaan. “De reacties waren overweldigend. Ik denk dat de mooiste reactie kwam van iemand die ik al jaren niet meer gezien heb. Ze herinnerde zich dat we tijdens een avondje barhangen zaten te dromen over onze toekomst. Ik was toen heel erg bezig met geneeskunde maar zei wel dat ik stiekem hoopte ooit kunstenaar te kunnen worden. Ze vond het gaaf dat ik die droom heb waargemaakt. Dat vond ik mooi om te lezen, je staat daar zelf niet zo bij stil. Ik blijf het bizar vinden dat ik dit programma van jongs af aan met mijn moeder heb gekeken en er vijftien jaar later zelf in zit!”